Νίκος Διαλυνάς: Η νευροεπιστήμη σε ρόλο CSI

Jan 22, 2020 | Uncategorized

ΗΠΑ, Δευτέρα, 30 Μαρτίου 1981.

Ο 30χρονος John Hinckley στήνει καρτέρι και πυροβολεί τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρήγκαν. Ο σκοπευτής συλλαμβάνεται, αλλά δεν καταδικάζεται σε θανατική ποινή. Η απόφαση αυτή λαμβάνεται έπειτα από ειδικές εξετάσεις που δείχνουν ότι ο Hinckley είναι παράφρων. Στη δίκη που ακολουθεί στις 21 Ιουνίου 1982 ο δράστης κρίνεται αθώος λόγω ψυχιατρικών προβλημάτων. Όπως ισχυρίζεται, προσπάθησε να σκοτώσει τον 40ό πρόεδρο των ΗΠΑ για να «εντυπωσιάσει» την ηθοποιό Τζόντι Φόστερ.
Ελλάδα, μερικά χρόνια πριν.

Ένας άνδρας, περίπου 65 ετών, εμφανίζει μία ασθένεια και αρχίζει να ακολουθεί θεραπεία λαμβάνοντας ένα συγκεκριμένο φάρμακο. Έπειτα από τρεις μήνες αρχίζει να εμφανίζει έντονη υπερσεξουαλικότητα, αλλά και να παίζει μετά μανίας τυχερά παιχνίδια. Εθίζεται δηλαδή, χωρίς να υπάρχει προηγούμενο, σε μεγάλη ηλικία, στο σεξ και στον τζόγο. Γίνονται εξετάσεις και προκύπτει ότι η ακραία αλλαγή της συμπεριφοράς του οφείλεται στο φάρμακο αυτό.
ΗΠΑ, 2002.

Ένας 40χρονος δάσκαλος ξεκινά ξαφνικά να συλλέγει πορνογραφικό υλικό και να νιώθει έντονη σεξουαλική επιθυμία για παιδιά. Συλλαμβάνεται και καταδικάζεται για παιδοφιλία. Υποβάλλεται σε εξετάσεις και τίθεται σε θεραπεία. Από μία μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου προκύπτει ότι ο εν λόγω άνθρωπος εμφανίζει διαταραχή συμπεριφοράς λόγω όγκου που έχει αναπτυχθεί στον μετωπιαίο λοβό, στο τμήμα δηλαδή του εγκεφάλου που ελέγχει τις αναστολές. Ο όγκος αφαιρείται και τα συμπτώματα σταματούν.
Μεγάλη Βρετανία.

Ένας άνδρας αρχίζει ξαφνικά να πηγαίνει έξω από παιδικές χαρές και να παρατηρεί επίμονα παιδιά. Μαζί του είναι και η σύζυγός του, η οποία αντιλαμβάνεται τη συμπεριφορά του και αρχίζει να καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά. Όταν τον ρωτά για αυτήν τη στάση, εκείνος ούτε γνωρίζει ούτε θυμάται τίποτα. Τελικά, υποβάλλεται σε εξετάσεις και αποδεικνύεται πως η αλλαγή της συμπεριφοράς του οφείλεται σε κροταφική επιληψία.

Οι παραπάνω ιστορίες αποτελούν μερικά μόνο παραδείγματα για τη συσχέτιση που παρατηρείται -και πλέον επιβεβαιώνεται- μεταξύ της εγκεφαλικής λειτουργίας και των πράξεων στις οποίες μπορεί να προβεί ένας άνθρωπος. Πρόκειται για περιστατικά κατά τα οποία αποδείχθηκε πως οι δράστες δεν ενεργούσαν κατά βούληση, αλλά οι πράξεις τους ήταν απόρροια κάποιας εγκεφαλικής δυσλειτουργίας. Στο παρελθόν τέτοιες συσχετίσεις δεν ήταν δυνατόν να εντοπιστούν. Σήμερα, με τα εργαλεία που παρέχει η επιστήμη -και κυρίως η νευρολογία- οι ειδικοί είναι πλέον σε θέση να εντοπίσουν τα τμήματα αυτά του εγκεφάλου που εμφανίζουν πρόβλημα, να αναλύσουν παραβατικές συμπεριφορές και να προτείνουν σχετική θεραπεία.
Πρόκειται, δηλαδή, για «πάντρεμα» της νευρολογίας με τη νομική, τη νευρονομική, η οποία φιλοδοξεί να ρίξει φως στις αιτίες που κρύβονται πίσω από ακραίες και σκοτεινές συμπεριφορές.
Η ίδρυση της Εταιρείας Δικαίου Νευροεπιστημών και Τεχνητής Νοημοσύνης Νοτιοανατολικής Μεσογείου
Για το «πάντρεμα» αυτό και τις εξελίξεις που πρόκειται να δρομολογήσει σε κοινωνικό και νομικό επίπεδο μίλησαν στο zougla.gr ο δικηγόρος Νίκος Διαλυνάς και ο νευρολόγος Γιάννης Μάρκου, παρουσιάζοντας παράλληλα την πρώτη στην Ελλάδα εταιρεία μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, η οποία θα ασχολείται με το δίκαιο, τη νευροεπιστήμη και την τεχνητή νοημοσύνη.

Όπως σημειώνει ο κύριος Διαλυνάς, η Εταιρεία Δικαίου Νευροεπιστημών και Τεχνητής Νοημοσύνης Νοτιοανατολικής Μεσογείου, που συνέστησε μαζί με την κόρη του Άρτεμη και τον γιο του Θανάση σε συνεργασία με έγκριτους επιστήμονες, όπως ο κ. Μάρκου, θα ασχολείται μεταξύ άλλων με αυτά τα ιατρικά δεδομένα, τα οποία σε κάποιες περιπτώσεις αποδεικνύουν ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως φαίνονται εκ πρώτης όψεως.
«Ένα μεγάλο όπλο σε αυτήν την προσπάθεια αποτελεί η λειτουργική μαγνητική τομογραφία που ονομάζεται fmri. Η μέθοδος αυτή παράγει δεδομένα που οδηγούν σε ιατρικές κατευθύνσεις και λύσεις. Δεν θα περιοριζόμαστε στο να γίνει ένα απλό ερωτηματολόγιο. Θα βαδίζουμε με αδιαμφισβήτητα ιατρικά αποτελέσματα».

Αναφερόμενοι στη νευροεπιστήμη, ο κ. Διαλυνάς και ο κ. Μάρκου εξηγούν ότι σκοπός της είναι να δώσει μέσω συγκεκριμένων αντικειμενικών ευρημάτων στοιχεία, τα οποία εν συνεχεία θα αξιολογήσει η Δικαιοσύνη.
«Προσπαθούμε με αδιαμφισβήτητα στοιχεία να συνδέσουμε συγκεκριμένες διαταραχές του εγκεφάλου όπως εκφράζονται μέσω συγκεκριμένων συμπεριφορών. Θα εξετάζεται ο εγκέφαλος είτε μέσω μαγνητικής τομογραφίας είτε μέσω λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fmri) που αποτυπώνει την εγκεφαλική αιματική ροή σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με συγκεκριμένες λειτουργίες, κινήσεις και συμπεριφορές. Επίσης, ακόμη ένα όπλο που χρησιμοποιούμε είναι το εγκεφαλογράφημα. Μας δίνει τη δυνατότητα σε αρκετές περιπτώσεις να αποκαλύψουμε οργανικές βλάβες, παθολογική λειτουργία εγκεφαλικών δομών, και να τις παρουσιάσουμε για να αξιολογηθούν από τη Δικαιοσύνη».
Μάλιστα, όπως επισημαίνουν, υπάρχουν μελέτες που έχουν γίνει στην Αμερική την περίοδο 2005 – 2015 και δείχνουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό ανθρωποκτονιών που έχουν διαπραχθεί οφείλεται σε τέτοιες εγκεφαλικές βλάβες που πλήττουν κυρίως τον μετωπιαίο λοβό, ο οποίος σχετίζεται με τις αναστολές του ατόμου.

Στο ερώτημα τι θα σήμαινε για έναν κατηγορούμενο που βαρύνεται με βαριά αδικήματα να διαπιστωθεί ότι τελικά πάσχει από κάποια εγκεφαλική βλάβη, ο κ. Διαλυνάς απαντά πως από τη στιγμή που διαπράχθηκε ένα έγκλημα ο δράστης πρέπει φυσικά να δικαστεί. Προσθέτει, ωστόσο, πως αν υπάρχει κάποιο παθολογικό υπόστρωμα που οδήγησε τον κατηγορούμενο στο να μην ελέγχει τη συμπεριφορά του, αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν στον καταλογισμό της ποινής του και να βοηθηθεί θεραπευτικά.
Όσον αφορά στην τεχνητή νοημοσύνη, τόσο ο κ. Διαλυνάς όσο και ο κ. Μάρκου αναφέρουν πως πρόκειται για έναν τομέα που εξελίσσεται συνεχώς και πως σύντομα αναμένεται να δρομολογήσει εξελίξεις που θα επηρεάσουν τόσο την Ευρώπη όσο φυσικά και τη χώρα μας.
«Όπως διαφαίνεται, στο κοντινό μέλλον οι μηχανές θα αντικαταστήσουν σε πολλούς τομείς το ανθρώπινο δυναμικό. Έτσι πρέπει να διαμορφωθεί ένα συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο για περιπτώσεις που για παράδειγμα θα αφορούν στην πρόκληση ενός ατυχήματος από μία μηχανή. Ήδη μία ομάδα της εταιρείας μας έχει φύγει για την Ιαπωνία προκειμένου να συμμετάσχει σε σχετικό συνέδριο. Αφορμή για να ασχοληθούμε με τον τομέα αυτόν αποτέλεσε το ρομπότ Σάρα, το οποίο πριν από πέντε χρόνια απέκτησε στη Σαουδική Αραβία… υπηκοότητα. Όπως καταλαβαίνετε, τα ρομπότ πρόκειται να μας απασχολήσουν πολύ στο μέλλον, τόσο θετικά όσο και αρνητικά» επισημαίνει ο κ. Διαλυνάς.

Κοινός τραπεζικός λογαριασμός και δικαιώματα κληρονόμων αποθανόντος δικαιούχου (ΑΠ 381/2018)

Dec 10, 2019 | Uncategorized

Με την υπ’αριθμ. 381/2018 απόφασή του ο Άρειος Πάγος (Τμήμα Α2) ερμήνευσε την έννοια και τη λειτουργία του όρου ότι με τον θάνατο οποιουδήποτε των δικαιούχων κοινού τραπεζικού λαγοριασμού, η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους υπόλοιπους επιζώντες μέχρι του τελευταίου (άρθρο 2 ν. 5638/1932) και πως δεν επιτρέπεται διάθεση της κατάθεσης, με πράξη είτε εν ζωή είτε αιτία θανάτου, οι δε κληρονόμοι του αποβιώσαντος δεν αποκτούν δικαίωμα στην κατάθεση.
Απόσπασμα της απόφασης

Κατά το άρθρο 1 παρ.1 και 2 του ν. 5368/1932, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 του ν.δ. 951/1971 και διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 124 περ. Δ στοιχ.α’ του ν.δ. 118/1973: “χρηματική κατάθεσις παρά τραπέζη εις ανοικτόν λογαριασμόν επ’ ονόματι δύο ή πλειοτέρων από κοινού (compte joint account) είναι εν τη εννοία του παρόντος νόμου η περιέχουσα τον όρον ότι του εκ ταύτης λογαριασμού δύναται να κάμνη χρήσιν, εν όλω ή εν μέρει, άνευ συμπράξεως των λοιπών, είτε εις είτε τινές, και πάντες κατ’ ιδίαν οι δικαιούχοι (παρ.1). Η χρηματική κατάθεσις, περί ης η προηγουμένη παράγραφος, επιτρέπεται να ενεργήται και εις κοινόν λογαριασμόν επί προθεσμία ή ταμιευτηρίου υπό προειδοποίησιν (παρ. 2)”.

Από τις διατάξεις αυτές, συνδυαζόμενες προς εκείνες των άρθρων 2 παρ.1 του ν.δ. 17-7/13-8-1923 “περί ειδικών διατάξεων επί ανωνύμων εταιριών”, 411, 489, 490, 491, και 493 του Α.Κ. προκύπτει ότι, σε περίπτωση χρηματικής καταθέσεως επ’ ονόματι του ιδίου του καταθέτου και τρίτου ή τρίτων προσώπων σε κοινό λογαριασμό και ανεξαρτήτως του αν τα κατατεθέντα χρήματα ανήκαν σε όλους υπέρ των οποίων έγινε η κατάθεση ή σε μερικούς από αυτούς, παράγεται μεταξύ του καταθέτου και του τρίτου αφ’ ενός και του δέκτου της καταθέσεως νομικού προσώπου αφ’ ετέρου ενεργητική εις ολφόκληρον ενοχή, με αποτέλεσμα η ανάληψη των χρημάτων της καταθέσεως (είτε όλων είτε μέρους αυτών) από ένα εκ των δικαιούχων να γίνεται εξ ιδίου δικαίου και όχι ως αντιπροσώπου των λοιπών, εάν δε αναληφθεί ολόκληρο το ποσό της χρηματικής καταθέσεως από ένα μόνο δικαιούχο επέρχεται απόσβεση της απαιτήσεως εις ολόκληρον έναντι του δέκτου της καταθέσεως και ως προς τον μη αναλαβόντα δικαιούχο, ο οποίος αποκτά πλέον εκ του νόμου απαίτηση έναντι του αναλαβόντος ολόκληρο την κατάθεση, για την καταβολή ποσού αναλόγου προς τον αριθμό των συνδικαιούχων του κοινού λογαριασμού, εκτός εάν από την μεταξύ των εσωτερική σχέση προκύπτει άλλη αναλογία ή δικαίωμα σε ολόκληρο το ποσό της καταθέσεως ή έλλειψη δικαιώματος αναγωγής από τον μη αναλαβόντα.

Περαιτέρω, με τις διατάξεις των άρθρων 2 και 3 του ν. 5638/1932, που διατηρήθηκαν σε ισχύ με το άρθρο 124 περ. Δ εδ. α’ του ν.δ. 118/1973, ορίζεται αντιστοίχως ότι “επί των καταθέσεων τούτων δύναται να τεθεί προσθέτως ο όρος ότι άμα τω θανάτω οιουδήποτε των δικαιούχων, η κατάθεσις και ο εκ ταύτης λογαριασμός περιέρχεται αυτοδικαίως εις τους λοιπούς επιζώντας μέχρι του τελευταίου τούτων. Εν τη περιπτώσει ταύτη η κατάθεσις περιέρχεται εις αυτούς ελευθέρα παντός φόρου κληρονομιάς ή άλλου τέλους. Αντιθέτως, η απαλλαγή αυτή δεν επεκτείνεται επί των κληρονόμων του τελευταίου απομείναντος δικαιούχου.” και ότι “Διάθεσις της καταθέσεως διά πράξεως εν ζωή είτε αιτία θανάτου δεν επιτρέπεται, οι δε κληρονόμοι του τελευτήσαντος είτε εξ αδιαθέτου είτε εκ διαθήκης, συμπεριλαμβανομένων και των αναγκαίων τοιούτων…ουδέν δικαίωμα κέκτηνται επί της καταθέσεως”.

Από τις διατάξεις αυτές, η πρώτη των οποίων αναφέρεται στις εσωτερικές μεταξύ των περισσοτέρων καταθετών σχέσεις, ενώ η δεύτερη ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ της τραπέζης στην οποία έχει γίνει η κατάθεση και των περισσοτέρων καταθετών, συνδυαζόμενες και προς τις προδιαληφθείσες τοιαύτες, προκύπτει ότι σε περίπτωση θανάτου ενός των καταθετών, δεν χωρεί υποκατάσταση αυτού από τους τυχόν κληρονόμους του έναντι της τραπέζης, κατά της οποίας και δεν μπορούν να στραφούν επικαλούμενοι το κληρονομικό τους δικαίωμα, διότι διαφορετικά θα μεταβαλλόταν το πρόσωπο του καταθέτη χωρίς τη συγκατάθεση της τραπέζης.

Ο επιζών καταθέτης, ως εις ολόκληρον δανειστής έναντι της τραπέζης, μπορεί να εισπράξει και ολόκληρο το ποσόν της καταθέσεως οπότε οι κληρονόμοι του αποθανόντος θα μπορούν να αξιώσουν από αυτόν το τμήμα εκείνο της καταθέσεως που αναλογεί στο δικαιοπάροχό τους με βάση τις εσωτερικές σχέσεις των καταθετών.

Εάν όμως έχει τεθεί ο όρος του άρθρου 2 του ν. 5638/1932, τότε σε περίπτωση θανάτου ενός από τους καταθέτες, περιέρχεται αυτοδικαίως, εξ ιδίου δικαίου, η κατάθεση και ο λογαριασμός εξ αυτής στους επιζώντες, έναντι των οποίων οι κληρονόμοι του αποθανόντος καταθέτη δεν μπορούν να στραφούν και να αξιώσουν το κατά τις εσωτερικές σχέσεις τμήμα της καταθέσεως που αναλογούσε σ’ εκείνον, όπως θα μπορούσαν να πράξουν, αν δεν είχε τεθεί ο ως άνω όρος, του οποίου σε αυτό και μόνο εξαντλείται η νομική ενέργεια. Και αν όμως δεν έχει τεθεί ο άνω όρος, οι κληρονόμοι του αποθανόντος καταθέτη δεν υπεισέρχονται ως προς την κατάθεση στην έναντι της Τραπέζης θέση του κληρονομηθέντος, και επομένως η ανάληψη του ποσού αυτού από τον επιζώντα καταθέτη, και στην περίπτωση που αυτός είναι συγχρόνως και κληρονόμος του αποθανόντος γίνεται έναντι της Τραπέζης ιδίω ονόματι και όχι με την ιδιότητα του κληρονόμου (Α.Π. 1691/2014, 405/2007, 380/2006).